شناسه کاربری :
رمز عبور :


"اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّهِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلي آبائِهِ في هذِهِ السّاعَهِ وَفي كُلِّ ساعَهٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّي تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلاً"


ایضاح الحکمه، ترجمه و شرح بدایة الحکمه ح1


فهرست مطالب
پیشگفتار
‌نگاهی گذرا به تاریخ زندگی علامه طباطبایی 17
روش تدریس 18
تألیفات 19
مكتب فلسفی علامه طباطبایی 20
مزایای بدایة الحكمة و نهایة الحكمة 22
تفاوت‌های بدایة و نهایة 24
ویژگی‌های مرحلۀ ابتدایی حكمت 25
شرایط لازم برای تحصیل فلسفه 27
رابطه فلسفه با علوم طبیعی 29
لزوم آگاهی از مكاتب فلسفی غرب 31
انگیزه و روش شرح 31
مقدّمة: فی تعریف هذا الفنّ و موضوعه و غایته
ترجمه و توضیح 38
شرح مطالب 40
الف: تعریف حكمت 40
ب: موضوع حكمت 43
عرض ذاتی چیست؟ 44
یادآوری دو نكته: 45
ج: غایت و هدف حكمت الهی 46

المرحلة الأولی: فی كلّیات مباحث الوجود
الفصل الأوّل: فی بداهۀ مفهوم الوجود
ترجمه و توضیح 51
فصل اول: بدیهی بودن مفهوم وجود 51
شرح مطالب 52
بدیهی بودن مفهوم وجود 52
ملاك بداهت مفاهیم چیست 52
دلایل بداهت مفهوم وجود 53
تعریف لفظی و شرحالاسمی 55
الفصل الثانی: فی أنَّ مفهوم الوجود مشترك معنوی
ترجمه و توضیح 58
فصل دوم: مشترك معنوی بودن مفهوم وجود 58
شرح مطالب 59
هدف از طرح این بحث در فلسفه چیست؟ 59
فرق میان مشترك لفظی و معنوی 61
دلایل اشتراك معنوی وجود 62
بررسی نظریه قائلان به اشتراك لفظی وجود 64
الفصل الثالث: فی أنّ الوجود زائد علی الماهیۀ عارض لها
ترجمه و توضیح 67
فصل سوم: زیادت و عروض وجود بر ماهیت 67
شرح مطالب 68
تاریخ و انگیزه طرح مغایرت ذهنی وجود و ماهیت در فلسفه 68
مقصود از زیادت وجود بر ماهیت 69
دلایل زیادت وجود بر ماهیت 69
الفصل الرابع: فی أصالۀ الوجود و اعتباریۀ الماهیۀ
ترجمه و توضیح 74
فصل چهارم: اصالت وجود و اعتباری بودن ماهیت 74
شرح مطالب 77
تاریخ طرح مسأله اصالت وجود در فلسفه 77
اصالت وجود در واجب بالذات 78
معناشناسی اصیل و اعتباری 79
دیدگاه‌ها 82
حكمای مشاء و اشراق 82
براهین اصالت وجود 84
چرا تشكیك در ماهیت باطل است؟ 88
دلایل نظریه اصالت ماهیت 88
حیثیت تقییریه و تعلیلیه 90
اصالت وجود در اگزیستانسیالیسم 91
الفصل الخامس: فی أنّ الوجود حقیقۀ واحدۀ مشككۀ
ترجمه و توضیح 95
فصل پنجم: وحدت تشكیكی حقیقت وجود 95
شرح مطالب 98
زمینه طرح بحث وحدت تشكیكی حقیقت وجود 98
آراء و اقوال در مسأله 99
مثالهایی برای اختلاف تشكیكی 103
كثرت طولی و كثرت عرضی وجود 104
بررسی دلیل نظریه تباین حقایق وجودی 105
دلایل وحدت تشكیكی حقیقت وجود 106
اثبات مدعای اوّل 106
ارزیابی 108
نظریه تباین وجودات و اصل علیت 108
اثبات مدعای دوّم 109
الفصل السادس: فی ما یتخصّص به الوجود
ترجمه و توضیح 112
فصل ششم: ملاكات تخصص وجود 112
شرح مطالب 114
ملاک‎های تخصص و تمایز موجودات 114
ارزیابی و تحقیق 116
قاعده فرعیت و اشكال عروض وجود بر ماهیت 117
الفصل السابع: فی احكام الوجود السلبیۀ
ترجمه و توضیح 124
فصل هفتم: احكام سلبی وجود 124
شرح مطالب 126
1ـ وجود غیر ندارد. 126
2ـ وجود، ثانی و دوم ندارد. 127
3ـ وجود، جوهر و عرض نیست. 128
4ـ وجود، جزء واقعیتی نیست. 129
5ـ وجود، جزء ندارد. 129
الفصل الثامن: فی معنی نفس الأمر
ترجمه و توضیح 134
فصل هشتم: معنای نفس الأمر 134
شرح مطالب: 135
نفس الأمر چیست؟ 135
انواع نفس الامر در قضایا 137
نسبت نفس الامر به ذهن و خارج 140
نفس الامر در قضایای حقیقیه 143
سخنی از شهید مطهری 144
ارزیابی 144
نفس الامر در مقابل فرض فارض 145
نفس الامر به معنی عقل مجرد 146
الفصل التاسع: الشیئیۀ تساوق الوجود
ترجمه و توضیح 147
فصل نهم: مساوقت وجود و شیئیت 147
شرح مطالب 148
الف: نسبت میان وجود و شیئیت 148
انگیزه طرح نظریه ثبوت معدومات 149
ب: نسبت میان وجود و عدم 150
بررسی ادله نظریه حال 151
1ـ وجود،‌ نه موجود است و نه معدوم 151
2ـ كلی طبیعی، نه موجود است و نه معدوم 151
3ـ صفات انتزاعی، نه موجودند و نه معدوم 151
تحقیق پایانی 153
الفصل العاشر: فی أنّه لا تمایز و لا علیۀ فی العدم
ترجمه و توضیح 155
فصل دهم: عدم تمایز و علیت، در عدم 155
شرح مطالب 156
انگیزه طرح مباحث عدم در فلسفه 156
چگونگی پیدایش مفهوم عدم خاص و عدم مطلق 158
دو نظریه در مورد تمایز و علیت در عدم 159
تفاوت عدم مضاف و عدم ملكه 160

الفصل الحادی عشر: فی أنّ المعدوم المطلق لا خبر عنه
ترجمه و توضیح 163
فصل یازدهم: از معدوم مطلق خبری نیست 163
شرح مطالب 165
شبهه معدوم مطلق 165
پاسخ شبهه 166
بررسی و توضیح 167
سخنی از گورگیاس 169
الفصل الثانی عشر: فی امتناع اعادۀ المعدوم بعینه
ترجمه و توضیح 172
فصل دوازدهم: امتناع اعاده معدوم 172
شرح مطالب 175
اقوال در مورد اعاده معدوم 175
مقصود از اعاده معدوم چیست؟ 176
مقصود از معدوم شدن موجود چیست؟ 178
دلایل امتناع اعاده معدوم 179
دلیل قائلان به امكان اعاده معدوم و نقد آن 186
انگیزه اعتقاد قائلان به جواز اعاده معدوم 187
المرحلة الثانیة: فی انقسام الوجود إلی خارجی و ذهنی
الفصل الأوّل: فی الوجود الخارجی و الوجود الذهنی
[اشکالات علی الوجود الذهنی و الجواب عنها] 194
ترجمه و توضیح 200
فصل اول: بررسی اقوال و دلایل وجود ذهنی 200
[دلایل وجود ذهنی] 201
تتمه: [بررسی اشکالات وجود ذهنی] 202
اشکال اول: [اجتماع جوهر و عرض در شئ واحد] 203
اشکال دوم: []اندراج شیء واحد در دو مقوله] 203
اشکال سوم: [اتصاف نفس به صفات متضاد] 213
اشکال چهارم: [تحقق محالات ذاتی] 214
اشکال پنجم: [لزوم انطباع كبیر در صغیر] 215
اشکال ششم: [ناسازگاری با تحقیقات علمی جدید] 216
اشکال هفتم: [لزوم كلیت و جزئیت یک‌چیز] 218
شرح مطالب 218
الف ـ تاریخچه وجود ذهنی 219
ب ‌ـ انگیزه طرح مسأله وجود ذهنی 220
ج ـ رابطه بحث وجود ذهنی با مسأله ارزش علم 221
د ـ بررسی براهین وجود ذهنی 225
تفاوت براهین وجود ذهنی 225
ارزش براهین وجود ذهنی 226
تحقیقی از محقق لاهیجی 227
ارزیابی 228
کلامی از شیخ اشراق 229
ارزیابی 229
کلامی از صدرالمتألهین 230
ارزیابی 230
دلیل محقق طوسی بر وجود ذهنی 231
نقد صدرالمتألهین بر محقق طوسی 233
هـ ـ بررسی نظریه شبح 234
1ـ مقصود از شبح چیست؟ 234
2ـ تاریخ پیدایش نظریه شبح در فلسفه و کلام 235
3ـ دلایل نادرستی نظریه شبح 237

المرحلة الثالثة: فی انقسام الوجود إلی ما فی نفسه و ما فی غیره، و انقسام ما فی نفسه إلی مالنفسه و مالغیره
الفصل الاوّل: الوجود فی‌نفسه و الوجود فی غیره
ترجمه و توضیح 242
فصل اول: وجود مستقل و رابط 242
شرح مطالب 244
الف ـ انقسام وجود به فی‌نفسه و فی غیره 244
اثبات مدعا از طریق تحلیل قضایا 244
مشابهت وجود رابط بامعنای حرفی 245
بررسی این برهان 247
ب: نتایج بحث 248
دیدگاه امام خمینی درباره رابط در قضایا 250
الفصل الثانی: کیفیّۀ اختلاف الرابط و المستقل
ترجمه و توضیح 255
فصل دوم: [تفاوت وجود رابط و مستقل] 255
شرح مطالب 256
الفصل الثالث: من الوجود فی‌نفسه، ما هو لغیره و منه هو لنفسه
ترجمه و توضیح 261
فصل سوم: [وجود «لنفسه» و «لغیره»] 261
شرح مطالب 263
یادآوری دو مطلب 264
جایگاه و تاریخ بحث وجود رابط و رابطی در فلسفه 264

المرحلة الرابعة: فی المواد الثلاث: الوجوب و الامکان و الامتناع
الفصل الاوّل: فی تعریف المواد الثلاث و انحصارها فیها
ترجمه و توضیح 269
فصل اول: تعریف مواد ثلاث و انحصار آن‌ها در سه ماده 269
شرح مطالب 270
مطب اول 270
مطلب دوم 271
مطلب سوّم 271
مفاهیم مواد ثلاث معقولند نه محسوس 272
الفصل الثانی: انقسام کل من المواد الی ما بالذات و ما بالغیر و ما بالقیاس
ترجمه و توضیح 274
فصل دوم: انقسام هر یک از مواد ثلاث به ما بالذات و ما بالغیر و ما بالقیاس 274
الفصل الثالث: واجب‌الوجود لا ماهیۀ له
ترجمه و توضیح 279
فصل سوم: ]واجب‌الوجود ماهیت ندارد[ 279
شرح مطالب 281
الف ـ تاریخ و موارد طرح این بحث در فلسفه 281
ب ـ اهمیت و لزوم این بحث 281
ج ـ مقصود از این‌که ماهیت واجب، انیّت او است چیست؟ 282
د ـ براهین ماهیت نداشتن واجب‌الوجود 283
الفصل الرابع: واجب‌الوجود بالذات واجب‌الوجود من جمیع الجهات
ترجمه و توضیح 287
فصل چهارم: واجب‌الوجود بالذات از جمیع جهات واجب‌الوجود است. 287
شرح مطالب 287
سه مسأله فلسفی 288
پاسخ یک اشکال 290
الفصل الخامس: فی أن الشیء ما لم یجب لم یوجد، و بطلان القول بالأولویّۀ
ترجمه و توضیح 294
فصل پنجم: تا وجود شیء (ممکن) واجب نگردد موجود نمیشود و اولویت باطل است. 294
خاتمه: ]وجوب سابق و لاحق[ 295
شرح مطالب 296
اصالت وجود و بطلان اولویت ذاتی 297
اولویت غیری و اشتباه ذهن با خارج 298
اشتباه میان امکان ذاتی و امکان استعدادی 299
نقد کلام میرسید شریف 301
دلیل قائلان به اولویت 301
وجوب سابق و لاحق 302
تقدم ضرورت بر وجود 303
الفصل السادس: فی معانی الامکان
ترجمه و توضیح 306
فصل ششم: معانی امکان 306
]تفاوتهای امکان ذاتی و امکان استعدادی[ 309
شرح مطالب 310
الف ـ معانی و اصطلاحات امکان 311
امکان اخص و امکان استقبالی 312
امکان استعدادی 313
ب ـ تفاوتهای امکان ذاتی و امکان استعدادی 314
امکان ذاتی و استعدادی مشترک لفظیاند 316
ج ـ تفاوتهای امکان استعدادی و امکان وقوعی 316
امکان فقری 316
الفصل السابع: فی أن الامکان اعتبار عقلی، و أنّه لازم للماهیّۀ
ترجمه و توضیح 319
فصل هفتم: امکان، اعتبار عقلی و لازمه ماهیت است 319
شرح مطالب 320
الف ـ امکان اعتبار عقلی است 320
ب ـ امکان، لازمه ماهیت است. 322
معنای لزوم امکان برای ماهیت 322
دلیل بر لزوم امکان برای ماهیت 323
الفصل الثامن: فی حاجۀ الممکن إلی العلّۀ و ما هی علّۀ احتیاجه إلیها؟
ترجمه و توضیح 326
فصل هشتم: احتیاج ممکن به علت و ملاک آن 326
شرح مطالب 329
الف) احتیاج ممکن به علت 329
ب) ملاک احتیاج ممکن به علت. 330
دلیل اول: در ظرف حدوث، نیاز برطرف گردیده است. 331
دلیل دوّم: دخالت حدوث در ملاک احتیاج، مستلزم تقدم شیء بر نفس است. 332
قدم زمانی، موجب بینیازی ممکن از علت نیست. 332
حدوث زمانی در زمان، معقول نیست. 333
امکان فقری و نیازمندی ممکن به علت 333
مادیون و ملاک نیازمندی به علت 336
الفصل التاسع: الممکن محتاج إلی علته بقاءً کما أنّه محتاج إلیها حدوثاً
ترجمه و توضیح 337
فصل نهم: ممکن، در بقاء، همانند حدوث، نیازمند علت است. 337
شرح مطالب 338

خـاتـمة
ترجمه و توضیح 342
خاتمه مرحله چهارم 342
شرح مطالب 344
وجوب و امکان از معقولات ثانیه فلسفی 344
تصالح اتفاقی 345
وجود عینی امکان و وجوب بر مبنای اصالت وجود 346
معقولات ثانیه فلسفی چیست؟ 347
1ـ معقول چیست؟ 347
2ـ معقولات ثانیه در اصطلاح فلاسفه 349
3ـ جمع‎بندی و نتیجه‏گیری 356
الف: ویژگیهای معقولات اولیه 356
ب: معقولات ثانیه و مختصّات آن‌ها 356
ج: معقولات ثانیه منطقی و فلسفی 357
د: تاریخ طرح این مسأله در فلسفه 359
هـ: نقش معقولات ثانیه در حل مشکل شناخت 361