شناسه کاربری :
رمز عبور :


"اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّهِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلي آبائِهِ في هذِهِ السّاعَهِ وَفي كُلِّ ساعَهٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّي تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلاً"


ایضاح الحکمه، ترجمه و شرح بدایة الحکمه جلد2


فهرست مطالب
المرحلة الخامسة: فی الماهیّة و أحکامهاو فیها ثمانیة فصول
الفصل الأوّل: الماهیّۀ من حیث هی لیست إلّا هی
ترجمه و توضیح 21
فصل اول: [ماهیت، از حیث ماهیت بودن، چیزی غیر از ماهیت نیست] 21
شرح مطالب 23
الف) منشأ اشتقاق ماهیت 23
ب) تفاوت ماهیت با ذات و حقیقت 23
ج) تعاریف یا اصطلاحات ماهیت 24
د) چرا ماهیت در جواب ما هو بکار می‎رود؟ 26
الفصل الثانی: فی اعتبارات الماهیۀ و ما یلحق بها من المسائل
ترجمه و توضیح 30
فصل دوم: اعتبارات ماهیت و مسائل مربوط به آن 30
شرح مطالب 32
الف) اعتبارات سه گانه ماهیت 32
ب) دو قسم ماهیت بشرط لا 33
ج) مقسم اعتبارات ماهیت یا کلی طبیعی 35
اقسام کلی 37
د) نحوۀ وجود کلی طبیعی در خارج 37
ه) کلی طبیعی واحد است یا کثیر؟ 40
الفصل الثالث: فی معنی الذاتی و العرضی
ترجمه و توضیح 41
فصل سوم: معنای ذاتی و عرضی 41
شرح مطالب 43
الف) فرق میان مفاهیم ذاتی و عرضی 43
ب) فرق میان محمولات بالضمیمه و من صمیمه (خارج محمول) 47
الفصل الرابع: فی الجنس و الفصل والنوع و بعض ما یلحق بذلک
ترجمه و توضیح 50
فصل چهارم: جنس، فصل، نوع و بعضی از ملحقات آن‎ها 50
شرح مطالب 53
اعتبار بشرط لا و لابشرط در ماده و جنس و صورت و فصل 54
فرق میان ماده و صورت در جواهر و اعراض 56
الفصل الخامس: فی بعض أحکام الفصل
ترجمه و توضیح 60
فصل پنجم: بعضی از احکام فصل 60
شرح مطالب 61
الفصل السادس: فی النوع و بعض أحکامه
ترجمه و توضیح 66
فصل ششم: نوع و بعضی از احکام آن 66
شرح مطالب 68
الفصل السابع: فی الکلی و الجزئی و نحو وجودهما
ترجمه و توضیح 69
فصل هفتم: کلی و جزئی و نحوۀ وجود آن‎ها 69
شرح مطالب 70
کلی بودن مستلزم داشتن مصادیق نیست 71

الفصل الثامن: فی تمیّز الماهیّات و تشخصها
ترجمه و توضیح 74
فصل هشتم: تمیّز ماهیات و تشخص آن‎ها 74
شرح مطالب 76
الف) ملاکات تمیّز ماهیات 76
ب) ملاک تشخص ماهیات 78
المرحلة السادسة: فی المقولات العشر و هی الأجناس العالیة التی الیها تنتهی أنواع الماهیّات و فیها أحد عشر فصلاً
الفصل الأوّل: تقسیم الماهیۀ إلی الجوهر و العرض، و عدد المقولات
ترجمه و توضیح 84
فصل اول: [تقسیم ماهیت به جوهر و عرض، و تعداد مقولات] 84
شرح مطالب 85
1. حصر همه حقایق امکانی در مقولات دهگانه 87
2. دلیل بر وجود جوهر چیست؟ 89
الفصل الثانی: فی اقسام الجوهر
ترجمه و توضیح 91
فصل دوم: [اقسام جوهر] 91
شرح مطالب 92
الفصل ثالث: فی الجسم
ترجمه و توضيح 99
فصل سوم: [بررسی اقوال] درباره جسم 99
[نقد و بررسی اقوال] 101
شرح مطالب 102
بحث علمی و فلسفی درباره جسم 104
تتمّة 109
الفصل الرابع : فی اثبات المادّة الأولی و الصورة الجسميّة
ترجمه و توضيح 109
فصل چهارم: اثبات ماده اولی و صورت جسميه 109
شرح مطالب 110
محل نزاع چیست؟ 112
دلایل اثبات هیولی 113
برهان قوه و فعل 114
بررسی اشکالات برهان قوه و فعل 115
چند اشکال دیگر 118
تتمّة 121
الفصل الخامس: فی اثبات الصور النوعیۀ
ترجمه و توضیح 121
فصل پنجم: اثبات صور نوعیّه 121
شرح مطالب 122
الف: طرفداران صور نوعیه 124
ب: منکران صور نوعیه 125
1ـ منکران نظام علی و معلولی (قائلان به ارادۀ گزاف) 125
2ـ طرفداران نظریه مکانیسم 126
3ـ حكمای اشراق 129
بررسی دلايل اثبات صور نوعيه 131
سخنی از اميل بوترو 135
بحث صور نوعيه بحثی فلسفی يا علمی؟ 136

الفصل السادس: فی تلازم المادّة و الصورة
ترجمه و توضيح 141
فصل ششم: تلازم [وجودی] مادّه و صورت 141
شرح مطالب 142
الفصل السابع: فی أنّ كلاً من المادّة و الصورة محتاجة إلی الأخري
ترجمه و توضيح 146
فصل هفتم: نيازمندی مادّه و صورت به يكديگر 146
شرح مطالب 149
الف ـ دليل احتياج متقابل ماده و صورت 150
تركيب ماده و صورت اتحادی است يا انضمامی؟ 151
ب ـ ملاك احتياج صورت به ماده 153
ج ـ ملاك احتياج ماده به صورت 153
هيولای عالم طبيعت واحد بالعدد است 154
دلائل وجود نفس و العقل 157
النفس و العقل موجودان 157
خاتمة 157
الفصل الثامن: دلائل وجود نفس و العقل
ترجمه و توضيح 158
فصل هشتم: [دلايل وجود نفس و عقل] 158
خاتمه 159
شرح مطالب 159
1ـ دلايل وجود نفس مجرد 159
2ـ دليل جوهر بودن نفس 161
3ـ دلايل وجود عقل 161
4ـ در جوهر تضاد راه ندارد 163
الفصل التاسع: فی الكم و انقساماته و خواصه
ترجمه و توضيح 166
فصل نهم: مقوله كمّ و انقسامات و خواص آن 166
تتمه [بحث: خواص كم] 167
شرح مطالب 168
1ـ تعريف كم و تقسيم آن به متصل و منفصل 168
2ـ تعريف كم متصل و اقسام آن 170
3ـ تعريف كم منفصل 171
4ـ اعتقاد به خلاء و نفی كم متصل قارّ 173
5ـ خواص و ويژگی‎های كم 174
الفصل العاشر: فی الكيف
ترجمه و توضيح 177
فصل دهم: مقوله كيف و [اقسام آن] 177
شرح مطالب 179
1ـ تعريف كيف 179
2ـ اقسام كيف 180
3ـ واقعيت محسوسات از نظر علمای جديد 183
الفصل الحادی عشر: فی المقولات النسبيّة
ترجمه و توضيح 188
فصل يازدهم: مقوله‎های نسبی 188
شرح مطالب 190
1ـ مقوله أين و ماهيت مكان 191
2ـ مقوله متی و ماهيت زمان 192
3ـ مقوله وضع 193
4ـ مقوله ملك يا جده: 194
5ـ مقوله اضافه 194
6ـ مقولۀ فعل و انفعال 197
المرحلة السابعة: فی العلة و المعلول و فيها احد عشر فصلا
الفصل الاول: فی إثبات العليّة و المعلوليّة و أنّهما فی الوجود
ترجمه و توضيح 202
فصل اوّل: اثبات عليت و معلوليت و اين كه آن دو در وجودند 202
شرح مطالب 203
1. اثبات اصل عليت 203
2. عليت از احكام وجود است 204
مباحثی ديگر پيرامون قانون عليت 205
الفصل الثانی: فی انقسامات العلة
ترجمه و توضيح 210
فصل دوّم: انقسامات علت 210
الفصل الثالث: فی وجوب وجود المعلول عند وجود العلّة التامّة
ترجمه و توضيح 214
فصل سوّم: وجوب وجود معلول نزد وجود علت تامه و وجوب وجود علت نزد وجود معلول 214
شرح مطالب 215
مخالفان اصل جبر علی و معلولی 217
جبر علی و معلولی در معلولهای زمانی 218
قانون جبر حركت و نيازمندی معلول به علت در بقاء 219
الفصل الرابع: قاعدة «الواحد»
ترجمه و توضيح 221
فصل چهارم: [قاعده الواحد] 221
شرح مطالب 222
1ـ مقصود از «واحد» چيست؟ 223
2ـ واحد بسيط كدام است؟ 224
3ـ دليل اصل سنخيت چيست؟ 225
الف). دليل حسی و استقرائی 225
ب). دليل عقلی و قياسي 226
4ـ اصل سنخيت از نظر فيزيك جديد 228
5ـ تحقيق و بررسی 229
الفصل الخامس: فی استحالة الدور و التسلسل فی العلل
ترجمه و توضيح 232
فصل پنجم: امتناع دور و تسلسل در علل 232
شرح مطالب 234
1ـ تعريف و اقسام دور 234
2ـ دليل بطلان دور 235
3ـ تعريف تسلسل 236
4ـ براهين بطلان تسلسل 236
الفصل السادس: العلّة الفاعليّة و أقسامها
ترجمه و توضيح 242
فصل ششم: [علت فاعلی و اقسام آن] 242
شرح مطالب 245
دليل بر وجود علت فاعلی چيست؟ 246
فاعل بالجبر و بالعنایة 250
الفصل السابع: فی العلّۀ الغائیّۀ
ترجمه و توضیح 253
فصل هفتم: علت غائی 253
شرح مطالب 254
1ـ تعریف غایت 255
2ـ تفاوت غایت در فاعلهای با شعور و فاقد شعور 255
3ـ دلیل بر وجود غایت چیست؟ 256
4ـ ارزش بحث از علت غائی 257
5ـ قلمرو بحث علت غائی 258
6ـ آیا این بحث از مسائل فلسفی خالص است؟ 258
7ـ اقسام غایت 259
الفصل الثامن: فی إثبات الغایۀ فیما یعد لعباً، أو جزافاً، أو باطلاً و الحرکات الطبیعیًۀ، و غیر ذلک
ترجمه و توضیح 264
فصل هشتم: اثبات غایت در افعال لعب، گزاف، باطل، حرکتهای طبیعی و غیر آن‌ها 264
شرح مطالب 266
غایت در فاعلهای طبیعی 267
همگانی بودن شعور در موجودات 267
شعور همگانی از دیدگاه قرآن و روایات 268
شعور، شرط غایت نیست 269
غایت در کارهای گزاف و عبث 271
غایت افعال باری 275
الفصل التاسع: فی نفی القول بالاتفاق، و هو انتفاء الرابطة بین ما یعد غایة للأفعال و بین العلل الفاعلیّة
ترجمه و توضیح 278
فصل نهم: نفی قول به اتفاق 278
شرح مطالب 281
موارد کاربرد واژه اتفاق 281
اقوال و آراء در مورد اتفاق 282

الفصل العاشر: فی العلّۀ الصوريۀ و الماديّۀ
ترجمه و توضيح 288
فصل دهم: علت صوری و مادّی 288
شرح مطالب 289
معانی و اصطلاحات ماده و صورت 290
1ـ ماده اولی و ماده ثانيه 290
2ـ ماده بالمعنی الاخص و بالمعنی الاعم 291
3ـ ماده فيزيكی و شيميايي 291
معانی يا اصطلاحات صورت 292
الفصل الحادی عشر: فی العلّۀ الجسمانيّۀ
ترجمه و توضيح 295
فصل يازدهم: علت جسمانی 295
شرح مطالب 296
المرحلة الثامنة: فی إنقسام الموجود إلی الواحد و الكثير و فيها عشرة فصول
الفصل الأوّل: فی معنی الواحد و الكثير
ترجمه و توضيح 302
فصل اوّل: معنای واحد و كثير 302
شرح مطالب 304
وحدت و كثرت از معقولات ثانيه فلسفی است 307
الفصل الثاني: فی أقسام الواحد
ترجمه و توضيح 310
فصل دوّم: اقسام واحد 310
شرح مطالب 312
1ـ واحد يا حقيقی است يا غير حقيقي 312
2ـ واحد حقيقی يا حقّه است يا غير حقّه 312
3ـ واحد غير حقه يا بالخصوص است يا بالعموم 313
4ـ واحد، قابل تقسيم است يا غير قابل تقسيم 314
5ـ اقسام واحد غيرحقيقي 314
الفصل الثالث: الهوهويّۀ
ترجمه و توضیح 317
فصل سوّم: [هوهويت] 317
شرح مطالب 318
ملاك اختلاف و اتحاد در حمل 319
اقسام حمل 320
الفصل الرابع: تقسيمات للحمل الشايع
ترجمه و توضيح 324
فصل چهارم: [تقسيمات حمل شايع] 324
شرح مطالب 326
الفصل الخامس: فی الغيريّۀ والتقابل
ترجمه و توضيح 329
فصل پنجم: غيريت و تقابل 329
شرح مطالب 331
اقسام غيريت 331
تعريف تقابل: 331
اقسام تقابل 332
آيا بحث تقابل مسألهای منطقی است يا فلسفی؟ 333
تماثل و تخالف 334

الفصل السادس: فی تقابل التضايف
ترجمه و توضيح 337
فصل ششم: تقابل تضايف 337
شرح مطالب 337
تعريف تضايف 337
اشكال 338
پاسخ 339
الفصل السابع: فی تقابل التضاد
ترجمه و توضيح 342
فصل هفتم: تقابل تضاد 342
شرح مطالب 343
تضاد در اصطلاح قدماء 344
تضاد در اصطلاح معروف میان مشائين 344
تضاد در اصطلاح برخی از مشائين 346
الفصل الثامن: فی تقابل العدم و الملكۀ
ترجمه و توضيح 347
فصل هشتم: تقابل عدم و ملكه 347
شرح مطالب 348
الفصل التاسع: فی تقابل التناقض
ترجمه و توضيح 352
فصل نُهم: تقابل تناقض 352
شرح مطالب 354
آيا در مفردات هم بالاصاله تناقض جاری است؟ 354
مقصود از رفع چيست؟ 356
الفصل العاشر: فی تقابل الواحد والكثير
ترجمه و توضيح 357
فصل دهم: تقابل واحد و كثير 357
شرح مطالب 358
الف) اختلاف واحد و كثير تقابل بالعرض است 358
ب) تقابل واحد و كثير نوع پنجمی از تقابل است 359
ترجمه و توضيح 361
تتمه: تقابل حقيقی و تقابل اعتباري
تتمه: [تقابل حقيقی و تقابل اعتباری] 361
شرح مطالب 362