شناسه کاربری :
رمز عبور :


"اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّهِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلي آبائِهِ في هذِهِ السّاعَهِ وَفي كُلِّ ساعَهٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّي تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلاً"


عقل و دین


فهرست
فهرست 5
پیش‎گفتار 15
بخش اول: بحث‎های مقدماتی 21
فصل اوّل: عقل در لغت و اصطلاح 23
عقل در لغت 23
عقل در اصطلاح 25
جمع‏بندی و نتیجه‏گیری 32
فصل دوّم: معانی عقل و واژگان مرتبط با آن در قرآن 33
واژه عقل 33
واژه لُبّ 37
واژه نُهیٰ 39
واژه اَحلام 40
واژه حجر 40
نتیجه گیری 41
تحقیقی از علامه طباطبایی 42
فصل سوم: قرآن و حجیت عقل 45
حجت در لغت و اصطلاح 45
حجّت در لغت: 45
حجّت در منطق: 46
حجّت در اصول فقه: 47
حجّت در قرآن و روایات 47
1. دلیل درست 47
2. دلیل نادرست: 48
3. استدلال برهانی 49
دلایل حجّیت عقل در قرآن 50
1. دعوت به تعقل و خردورزی: 50
2. به رسمیت شناختن نظام علّی و معلولی: 51
3. بهره گیری از استدلال عقلی 52
4. بیان فلسفه احکام 52
5. آسیب شناسی و آسیب زدایی تفکر عقلی 53
الف) گمان‏گرایی به جای یقین‏گرایی: 53
ب) تقلید کورکورانه و بی منطق: 54
ج) پیروی از تمایلات نفسانی: 54
فصل چهارم: تعریف دین 55
دین در لغت 55
دین در قرآن 55
دین در اصطلاح 57
عنصر مشترک ادیان 57
الف) امر مقدس 58
ب) نجات و رستگاری 58
ج) جهان بینی و ایدئولوژی 59
تعریف عام و خاص دین 60
تعریف‏های ذاتی و کارکردی 61
تعریف‏های اعم و اخص دین 61
بخش‌دوم: عقل و فهم مفاهیم قرآنی 67
فصل اول: نقش عقل در فهم معانی قرآن از نگاه صاحب نظران 69
عقل تجریدی و عقل تجربی 73
دانش‏های بشری و تفسیر قرآن 77
اعتبار تفسیر عقلی قرآن 78
اقسام ادراکات عقلی 80
نقش‎های مختلف عقل در تفسیر 81
الف) نقش تبیینی و توضیحی 81
ب) نقش سلبی 82
ج) نقش ایجابی 82
د) کشف استلزامات 83
علوم تجربی و تفسیری قرآن 83
فصل دوم: نقش‏های متفاوت عقل در تفسیر قرآن کریم 85
نقش مبنایی عقل در تفسیر قرآن کریم 85
نقش ابزاری و عمومی عقل در تفسیر 88
نقش تحلیلی و تحقیقی عقل در تفسیر 89
الف. عقل و تبیین استدلالهای قرآنی 89
ب. عقل و کشف استلزامات آیات 93
ج. عقل و فهم معانی صحیح و عمیق آیات قرآن 97
د: عقل و کشف استدلال‎های پنهان آیات 104
فصل سوم: عقل فلسفی و عقل تفکیکی 105
عقل تفکیکی یا عقل دفائنی 105
مکتب تفکیک و فراگیری فلسفه 108
ارزیابی و نقد 109
عقل فلسفی و برهان نبوت 110
نکاتی دیگر 111
تفسیر نادرست از سخن علامه طباطبایی 112
فهم عقلی دین بدون فلسفه 114
ارزیابی و نقد 115
تأویل ظواهر دینی 116
نقد 117
فصل چهارم: جایگاه عقل در مساله نبوت از نگاه قرآن 119
قرآن و ضرورت نبوت 119
اشکال 121
پاسخ 122
قرآن و راه شناخت پیامبران 124
عقل برهانی، خطابی و جدلی 126
هماهنگی آیات قرآن و پیراستگی آن از اختلاف 130
اشکال 130
پاسخ 131
نقد و نظر 133
عادی اولی و ثانوی 134
تذکار 135
معجزه اختصاصی یا مشترک؟ 136
نکته ها و بهره ها 137
قرآن و عصمت پیامبران 139
1. عصمت پیامبران در دریافت و ابلاغ وحی 139
2. عصمت پیامبران از گناه 140
اشکال 144
پاسخ 144
اشکال 146
پاسخ 146
7. هدایت یافتگی و هدایت گری بی واسطه 152
اشکال 154
پاسخ 154
اشکال 155
پاسخ 155
بخش سوم: عقل و آموزه‏های ایمانی 157
فصل اول: عقل و ايمان 159
ايمان و معرفت 161
نسبت ايمان و معرفت از نگاه متكلمان 162
دیدگاه اول: عینیت علم و ایمان 162
بررسی دلایل 165
دلایل نادرستی عینیت معرفت و ایمان 171
سازگاری معرفت با کفر 171
ایمان و اختیار 173
نقد 173
تقابل ایمان و کفر 173
دیدگاه دوم: جزئیت علم در ایمان 174
ارزیابی 175
دیدگاه سوم: علم شالوده ایمان است 176
ارزیابی 178
نتیجه 182
فصل دوم: ایمان و شک 183
نارسایی عقل در باب ایمان 184
1. مشکل تعلیق و زیان بی ایمانی 184
2. پارادوکس انسان – خدا 186
3. نشانه های ایمان و بی ایمانی در طبیعت 187
ناسازگاری عقل و ایمان 188
1. ثبات معرفت و سیلان ایمان 188
2. ایمان و خطر کردن 190
جهش ایمانی و انتخاب عقلانی 191
3. ایمان و اختیار 192
فرضیه بی ارتباطی ایمان با معرفت 194
نقد: 195
فصل سوم: جایگاه عقل در خداشناسی از نگاه قرآن کریم 199
قرآن و نخستین گام در خداشناسی 200
1. حدوث جهان 200
2. تحولات و دگرگونی های نظام مند 201
3. تأثیر نظام مند پدیده های طبیعی در پیدایش شرایط حیات 201
4. تسخیر جهان برای انسان 202
5. تفاوت های طبیعی 202
6. زندگی و مرگ 204
طبیعت شناسی قرآنی، علمی یا فلسفی؟ 206
طبیعت شناسی قرآنی و طبیعت شناسی علمی 206
طبیعت شناسی قرآنی و طبیعت شناسی فلسفی - کلامی 207
ارزش طبیعت شناسی از نگاه قرآن 209
قرآن و توحید در خالقیت، ربوبیت و عبادت 209
قرآن و توحید ذاتی 212
بخش چهارم: عقل و احکام شرعی 215
فصل اول: مباحث مقدماتی 217
گفتار اول: رابطه عقل و احکام شرعی از نگاه قرآن کریم و روایات 217
الف) قرآن کریم 217
ب) روایات 218
گفتار دوم: تعریف دلیل عقلی و اقسام آن 221
ملازمات عقلیه 222
دلیل عقلی بر حکم واقعی و ظاهری 223
نقش عقل نظری و عقل عملی در کشف حکم شرعی 224
گفتار سوم: پیشینه دلیل عقلی در فقه شیعی 227
گفتار چهارم: افراط و تفریط در نقش فقاهتی عقل 231
1. رویکرد افراطی و اعتماد بر عقل ظنی 231
2. رویکرد تفریطی و انکار نقش اجتهادی عقل 233
اخباری‎گری و حس‎گرایی 238
نکات تکمیلی 239
فصل دوم: مبانی کلامی دلیل عقلی بر احکام شرعی 243
مقدمه 243
گفتار اول: حسن و قبح ذاتی افعال 245
گفتار دوم: هدفمندی افعال الهی 251
غایتمندی آفرینش 251
غایت فعل و غایت فاعل 253
دیدگاه حکما 255
غرض و مصلحت 255
قرآن و غایتمندی جهان 256
انسان کامل فلسفه آفرینش 258
گفتار سوم: شریعت و مصلحت 259
تعریف مفاهیم 259
تبیین موضوع و بیان دیدگاها 261
1. دیدگاه نفی مطلق 267
2. دیدگاه اثبات مطلق 270
مبانی عقلی دیدگاه اثبات 270
نتیجه: 274
دلایل و شواهد نقلی دیدگاه اثبات 274
3. بررسی دیدگاه تفصیل 279
الف) مصلحت بشری در احکام ظاهری 279
ب) احكام وضعي و مصالح بشري 279
4. بررسي ديدگاه اثبات و نفي محدود 280
گفتار چهارم: عقل و درك ملاكات احكام شرعي 289
ديدگاه انكار 289
دلايل ديدگاه انكار 291
بررسي و نقد 292
1. خطا پذيري عقل بشر 292
2. ضوابط مصلحت 293
3. عقل و درك ملاكات احكام شرعي از نگاه روايات 301
فصل سوم: قواعد عقلي استنباط 307
مقدمه 307
گفتار اول: قاعده ملازمه: تلازم حكم عقل و شرع 309
برهان عقلي بر ملازمه حكم عقل و شرع 310
آفريدگار عاقلان 311
دلايل نقلي بر ملازمه حكم عقل و شرع 315
بررسي اشكالات 318
1. اعتبار خطاب لفظي در حكم شرعي 318
بررسي و نقد 319
2. قاعده ملازمه و تكليف امتحاني 321
بررسي و نقد 322
3. قاعده ملازمه و احكام شرعي در مقام تقيه 323
بررسی و نقد 323
4. قاعده ملازمه و تكاليف تعبدي 324
بررسي و نقد 325
5. قاعده ملازمه و ادله نفي برخي تكاليف 327
بررسي و نقد 328
6. قاعده ملازمه و حكمت‏هاي غير فراگير 329
بررسي و نقد 329
7. قاعده ملازمه و احكام نوجوانان 330
بررسي و نقد 330
8. قاعده ملازمه و آيه نفي عذاب 330
بررسی و نقد 331
9. استدلال به روایات 332
گفتار دوم: قاعده اهم و مهم در تزاحم مصالح و مفاسد 335
مقدمه 335
صور تزاحم مصالح و مفاسد 336
مبنا و جایگاه قاعده اهم و مهم در فقه اسلامی 338
ضوابط تشخیص اهمیت مصالح و مفاسد 339
تقیه و قاعده اهم و مهم 342
قبول ولایت از سوی حاکم جائر 345
نقد ونظر 345
ارزیابی 347
گفتار سوم: تنقیح مناط و الغاء خصوصیت 349
تنقیح مناط و الغاء خصوصیت در فتاوی فقهی 352
تنقیح مناط و قیاس 355
مذاق شارع 356
گفتار چهارم: مبانی و مقاصد شریعت 359
مقدمه 359
ارزیابی روش تفریطی واعتدالی 360
نمونه‏ها 361
بررسی و نقد دیدگاه افراطی 367
1. ذاتیات و عرضیات دین 368
ذاتی و عرضی دین کدامند؟ 368
الف) سلوک توحیدی 369
ب) ذاتی آن است که مقوم دین است 369
ج) مطلوب بالذات و بالغیر 370
د) انتظار بشر از دین 371
هـ ) پرسش‏ها و پاسخ‏ها 373
حاصل نقدها 374
2. امضائی بودن احکام اجتماعی اسلام 375
نقد 376
3. مصلحت‏های پنهان و آشکار 381
ارزیابی و نقد 381
4. محدودیت‏های ناگزیر در قوانین اجتماعی 385
ارزیابی و نقد 386
برداشتی نادرست 388
نقد 388
مقایسه‎ای نابجا 390
نقد 390
کتابنامه 395
فهرست: آیات 404
فهرست: روایات 416
فهرست: موضوعات 418
فهرست: اشخاص 428
فهرست: ادیان، مکاتب، فرقه‎ها، گروه‏ها 432